İnsanı en yakın akrabalarından ayıran farklardan birinin izi, milyonlarca yıl önceki bir salgına uzanıyor olabilir. ScienceDaily'nin aktardığına göre İsveç'teki Lund Üniversitesi'nden araştırmacılar, şempanze genomuna yerleşmiş eski bir virüs DNA'sının, insanlarda aktif kalan ve gelişen beyinde önemli rol oynadığı görülen bir geni şempanzelerde kapattığını keşfetti. Bulgular Science Advances dergisinde yayımlandı.
Genoma yerleşen virüs
Keşfin merkezinde LINC00662 adlı bir gen var. Araştırmacılar bu genin insan beyninin erken gelişiminde aktif olduğunu, karşılaştırılabilir şempanze beyin modellerinde ise tamamen kapalı olduğunu buldu. Farkın nedeni, milyonlarca yıl önce şempanzeleri enfekte eden PTERV1 adlı eski bir virüsün genetik kalıntısı. PTERV1, genetik malzemesi konağının DNA'sına katılan endojen retrovirüsler grubunda yer alıyor. Genoma yerleşen bu viral diziler sonraki kuşaklara da aktarılabiliyor. Zamanla PTERV1'in çok sayıda kopyası şempanze genomunun farklı bölgelerine dağıldı. Bu viral diziler, metilasyon adı verilen ve genlerin açılıp kapanmasını düzenleyen kimyasal değişikliklerle susturuluyor. Bu süreçte komşu gen de kapanmış görünüyor.
Moleküler nörogenetik profesörü Johan Jakobsson, "İncelediğimiz virüs yalnızca şempanzeleri etkiledi. Ancak insanlar ve şempanzeler büyük ölçüde aynı genetik yapıya sahip. Bu yüzden genlerin nasıl düzenlendiğindeki farkları anlamak önemli" diyor.
Minik beyinlerde çarpıcı fark
Ekip, virüsün etkisini incelemek için insan ve şempanze kök hücrelerinden organoid adı verilen minik beyin modelleri üretti. LINC00662 insan modellerinde güçlü biçimde çalışırken şempanze hücrelerinden üretilen modellerde tamamen sessizdi. Araştırmacılar ardından gen düzenleme teknolojisi CRISPR-Cas9 ile viral diziyi şempanze hücrelerinden çıkardı. Viral DNA çıkarılınca kapalı olan gen yeniden açıldı. Doktora sonrası araştırmacı Patricia Gerdes, "Bu, genin şempanzelerde kapalı olmasından gerçekten viral yerleşimin sorumlu olduğunu gösteriyor" dedi.
Sinir bağlantılarına etkisi
Ekip genin insan beynindeki işlevini anlamak için insan organoidlerinde LINC00662'yi kapattı. Gen devre dışı kalınca sinir hücresi gelişimi ve nöronlar arasındaki bağlantıların oluşumuyla ilişkili genlerin aktivitesi azaldı. Bu da genin insan beyninin erken gelişiminde önemli aşamalara katkıda bulunduğunu gösteriyor. Araştırmacılar şimdi başka eski virüs kalıntılarının da beyin evrimini benzer biçimde etkileyip etkilemediğini ve nörolojik hastalıklarda rol oynayıp oynamadığını araştırmayı planlıyor. Eski akrabalarımızdan kalan genetik izler beynimizi başka yollarla da etkiliyor, Neandertallerden kalan gen beynimizi hâlâ şekillendiriyor.
Bu yazı hakkında ifade bırakın
OHA!falan’ı takip edinGünün haberleri, kısa videolar ve özetler her gün sosyal medyada.
İlginizi çekebilir
Neandertallerden kalan gen beynimizi hâlâ şekillendiriyor
Nobel ödüllü Svante Pääbo'nun da yer aldığı bir çalışma, Neandertallerden miras kalan küçük bir DNA parçasının beynin a…
Ekran süresi gençlerde düşünme becerisiyle bağlantılı çıktı
Finlandiya'da 260 çocuğu sekiz yıl boyunca izleyen bir çalışma, çocuklukta ekran başında daha fazla vakit geçirenlerin …
Romanovların gizemini DNA ve Prens Philip çözdü
1918'de infaz edilen son Rus çar ailesinin kalıntıları, İngiliz kraliyet ailesinden Prens Philip'in verdiği DNA örneği …

MongoDB analitik veritabanı Firebolt'u satın aldıYazılım
Canva'ya üretken yapay zekâyı kapatma düğmesi geldiYapay zekâ
Xbox kullanıcıların arka planını GTA 6 reklamına çevirdiOyun
Burun damlası yaşlı farelerin hafızasını gençleştirdiGenel
Google'ın uzaydaki yapay zekâ sunucularını Blue Origin taşıyacakTeknoloji
Wolf Alice ve Disclosure Boardmasters 2027'nin manşetindeMüzik



