Goncourt’da yapay zekâ krizi, gözde roman ödül listesinden çıkarıldı

Fransa’da edebiyat sezonunun dikkat çeken romanlarından biri, birkaç gün içinde yapay zekâ tartışmasının merkezine yerleşti. Goncourt Akademisi, 25 Eylül 2026’da yaptığı açıklamayla Haiti kökenli Kanadalı yazar Thélyson Orélien’in C’était ça ou mourir adlı eserini ödülün ilk seçki listesinden çıkardı. Akademi, kararını hem yazarın geçmiş metinleriyle ilgili intihal bulgularına hem de romanın büyük ölçüde yapay zekâ ürünü olduğuna işaret ettiğini belirttiği analizlere dayandırdı.

Karar sosyal medyada “romanını yapay zekâya yazdırdığı ortaya çıktı” ifadesiyle dolaşıma girdi. Oysa olayın bu şekilde aktarılması, suçlama ile kesinleşmiş bilgi arasındaki ayrımı ortadan kaldırıyor. Akademinin açıklamasında güçlü bir kanaat var, ancak Orélien yapay zekâ kullandığını kabul etmiş değil. Yazar, romanı kendisinin kaleme aldığını savunuyor.

Ödül sevincinin ardından gelen suçlama

Fransa’da 19 Ağustos’ta Grasset tarafından yayımlanan roman, Haiti’deki şiddetten kaçan bir öğretmenin Kanada’ya uzanan yolculuğunu anlatıyor. Göç, aidiyet ve hayatta kalma mücadelesini işleyen kitap, kısa sürede 35 binden fazla satışa ulaştı ve önemli edebiyat ödüllerinin adayları arasında yer aldı.

Tartışma 21 Eylül’de, Orélien’in Fnac Roman Ödülü’nü aldığı gün başladı. X’te “Balance ton Claude” adını kullanan ve o sırada yalnızca 92 takipçisi bulunan bir hesap, romanın neredeyse tamamının yapay zekâyla yazıldığını öne sürdü. Hesap, bu iddiasını kitaptan seçtiği bölümleri Pangram adlı yapay zekâ tespit aracında incelemesine dayandırdı. Paylaşımın milyonlarca görüntülenmeye ulaşmasıyla konu Fransız basınına taşındı.

Aynı metne birbirine zıt sonuçlar

İddianın en tartışmalı tarafı, kullanılan tespit yöntemiydi. AFP, suçlamaya konu olan pasajları başka araçlarla da değerlendirdi. Bazı sistemler metinleri insan yazımı olarak sınıflandırırken bazıları yapay zekâ üretimi sonucuna ulaştı. Başka araçlar ise incelenen bölüme göre değişen oranlar verdi.

Bu sonuçlar, bir yazılımın verdiği puanın nasıl yorumlanacağı sorusunu olayın merkezine yerleştirdi. Aynı pasaj hakkında birbirine zıt değerlendirmeler çıkması, ilk testin tek başına kesin hüküm olarak kullanılmasını tartışmalı hâle getiriyor. Romanın yazım sürecine ilişkin belgeler ile metin üzerinden yapılan olasılık tahminleri, farklı türde kanıtlar olarak ele alınmayı gerektiriyor.

Yazar ve yayıncıları ne söylüyor?

Orélien, 22 Eylül’de Libération’a verdiği açıklamada suçlamaları reddetti. Fransa ve Québec’teki yayıncılarıyla birlikte kitabı kendisinin yazdığını gösterecek bir dosya hazırladığını söyledi. Metnindeki imgelerin, tekrarların ve ritmin Haiti ile Karayip anlatı geleneklerinden geldiğini savundu.

Fransız yayıncısı Grasset, yazara yönelik kesin hükümler içeren suçlamalara karşı çıktı. Romanı Kanada’da yayımlayan Boréal de iddiaları ciddiye aldığını, buna rağmen yazarın çalışmasına duyduğu güvenin sürdüğünü açıkladı. Bu açıklamalar, tartışmanın ilk günlerinde yayıncıların Orélien’in yanında durduğunu gösteriyordu.

Goncourt Akademisi neden müdahale etti?

Akademi Başkanı Philippe Claudel, 23 Eylül’de henüz temkinli bir yaklaşım sergiliyordu. Yazarı hemen mahkûm etmemek gerektiğini belirtiyor, kesin kanıtların ortaya çıkması hâlinde karar alınabileceğini söylüyordu. İki gün sonra romanın seçkiden çıkarıldığı duyuruldu.

Resmî açıklamada Akademi, güvenilir bulduğu araştırmacı ve gazetecilerin analizlerinin aynı yönde sonuç verdiğini belirtti. Buna, yazarın geçmiş metinlerinde ortaya çıkarıldığını ifade ettiği intihalleri de ekledi. Kurum, insan eliyle yazılan edebiyatı destekleme görevini ve ödülün bütünlüğünü koruma isteğini vurguladı. Bununla birlikte açıklamada analizlerin ayrıntılı yöntemleri veya teknik raporları paylaşılmadı.

Orélien’in kazanılmış bir Goncourt ödülü geri alınmış değil. Roman, yarışın ilk aday seçkisinden çıkarıldı. Ancak bu kararın açtığı tartışma seçkiyle sınırlı kalmıyor. Yayıncıların bir eserin üretim sürecini nasıl doğrulayacağı, yazarların çalışmalarını hangi belgelerle savunabileceği ve ödül jürilerinin yapay zekâ kullanımında sınırı nerede çizeceği artık daha somut sorular. Bu olayda listeden çıkarılma kararı kesin, romanın nasıl yazıldığına ilişkin tartışma ise yazarın itirazlarıyla sürüyor.