Yapay Zekâyla Yazılan Kitaplara Edebiyat Ödülü Geliyor

Yapay zekânın edebiyattaki varlığı uzun süredir tartışılırken Fransa'dan bu tartışmanın yönünü değiştirecek bir girişim geldi. Yapay zekâ ile birlikte yazılan kitaplar için Prix Pascal de Littérature IA adıyla yeni bir edebiyat ödülü oluşturuldu. Yarışmanın kazananına eserini yayımlama olanağı sunulacak.

The Guardian'ın 21 Ekim tarihli haberinde duyurulan ödül, yapay zekâ kullanımını gizlenmesi gereken bir durum olarak değerlendirmek yerine, insan ile makine arasındaki yaratıcı iş birliğini yarışmanın temel koşulu hâline getiriyor. Üstelik katılımcıların yalnızca ortaya çıkardıkları metni değil, o metni hangi yapay zekâ araçlarıyla hazırladıklarını da açıklamaları gerekiyor.

Yazarın Yeni Ortağı ChatGPT Olabilir

Yarışmaya ChatGPT, Claude, Gemini, LLaMA ve diğer büyük dil modellerinden yararlanılarak hazırlanmış eserler kabul edilecek. Katılımcılar kullandıkları modeli, yapay zekâya verdikleri komutları ve üretim sürecinde başvurdukları yöntemleri teknik bir dosyada bildirecek.

Yarışma, daha önce yayımlanmamış Fransızca eserleri kapsıyor. Başvuruların dünyanın farklı ülkelerinden yapılabilmesine izin verilirken eserlerin Fransızca hazırlanması zorunlu tutuluyor.

Ödülün resmî internet sitesinde, yarışmanın 2026 yılı başvurularının 2 Kasım'da açılacağı belirtiliyor. Başvuru süreci kasım ayının sonunda tamamlanacak, ardından 10 finalist belirlenecek ve kazanan aralık ayının başında açıklanacak.

Yarışmayı diğer edebiyat ödüllerinden ayıran bir koşul daha bulunuyor. Eserlerin yalnızca kurmaca niteliği taşıması yeterli görülmüyor. Aynı zamanda insanlığı ilgilendiren etik, toplumsal veya ekolojik sorunlardan birini ele alması, bu sorunlara ilişkin uyarıda bulunması ya da çözüm arayışına katkı sunması bekleniyor.

Yasaklanan Teknoloji Şimdi Ödüllendiriliyor

Yeni ödülün duyurulması, edebiyat dünyasında yapay zekâ kullanımına ilişkin tartışmaların yoğunlaştığı bir döneme rastladı. Commonwealth Öykü Ödülü, Caine Ödülü ve Fransa'nın prestijli Prix Goncourt yarışması, eserlerde yapay zekâ kullanıldığı yönündeki iddialarla gündeme gelmişti.

Özellikle Prix Goncourt çevresinde yaşanan tartışma, teknolojinin edebiyat dünyasında yarattığı gerilimi ortaya koydu. Yazar Thélyson Orélien'in C'était ça ou mourir adlı romanı, yapay zekâyla yazıldığı iddialarının ardından ödülün aday listesinden çıkarıldı. Orélien ise eserini yapay zekâya yazdırdığı yönündeki suçlamaları reddetti.

Bu olaylarda temel mesele, yapay zekâ kullanımının nasıl belirleneceği ve edebî üretimin özgünlüğünün nasıl korunacağıydı. Prix Pascal ise farklı bir yaklaşım benimsiyor. Yarışmada yapay zekâ kullanımı şüphe konusu değil, açıkça beyan edilmesi gereken bir üretim yöntemi.

Edebiyatın Yeni Sorusu

Ödülün kurucuları Philippe Rodriguez, Albin Serviant ve Gilles Mentré, teknoloji ve dijital girişimcilik alanlarından geliyor. Yarışma adını matematik, felsefe ve edebiyat alanındaki çalışmalarıyla tanınan Fransız düşünür Blaise Pascal'dan alıyor.

Organizatörlerin yaklaşımında yalnızca kullanılan teknolojinin gelişmişliği değil, ortaya çıkan eserin edebî niteliği esas alınıyor. Değerlendirmeyi yazarlar, eleştirmenler ve yayıncılık dünyasından isimlerin yer aldığı bir jüri yapacak.

Bu girişim, edebiyat dünyasının karşı karşıya olduğu temel ayrımı somutlaştırıyor. Bir tarafta insan tarafından yazılmış eserlerin özgünlüğünü korumaya çalışan geleneksel ödüller bulunurken diğer tarafta insan ve yapay zekâ ortaklığını başlı başına bir yaratım biçimi olarak kabul eden yeni bir yarışma ortaya çıkıyor.

Prix Pascal'ın ilk kazananı henüz belli değil. Ancak yarışmanın ilan edilen kuralları, edebiyatta bundan sonra yalnızca ne yazıldığının değil, bir kitabın nasıl ve kimin yardımıyla yazıldığının da değerlendirme konusu olacağını gösteriyor.