kronik'in Yeni Bölümü Yayında, Avrupa'yı 85 Yıl Kandıran Satranççı Türk

OHA!falan'ın tarih belgeseli serisi kronik'in yeni bölümü Satranç Oynayan Türk, 1769'da Viyana'da yapılan ve seksen yılı aşkın süre Avrupa'yı ve Amerika'yı dolaşan satranç makinesinin hikâyesini anlatıyor.

Bölüm, Lionel Messi'nin ChatGPT'den satranç öğrendiği reklamın konuşulduğu günlerde yayına girdi. 21 Ekim'de paylaşılan reklamda ekrandaki tahtada şah ile vezirin yerleri ters kurulmuştu. kronik ise iki yüz elli yıl önce insanların bir makinenin satranç oynadığına nasıl inandığını anlatıyor.

Macar Saray Odası danışmanı Wolfgang von Kempelen, İmparatoriçe Maria Theresa için ahşap bir dolap ve dolabın arkasında oturan kaftanlı, sarıklı bir Türk figürü yaptı. Kapaklar açılıp içindeki çarklar gösteriliyor, ardından Türk sol koluyla ilk hamlesini yapıyordu. Makinenin içinde ise gizlenmiş satranç ustaları oturuyordu.

Bölümde neler var

• 1769'da Viyana sarayında izlenen bir gösteriden sonra Kempelen'in altı ayda yaptığı makine
• 1783'te Paris ve Londra gösterileri, Benjamin Franklin'e gönderilen davet ve makinenin ifşa edildiğini öne süren ilk broşürler
• 1809'da Schönbrunn Sarayı'nda Napolyon'la oynanan oyun ve bu oyun hakkında sonradan büyüyen anlatılar
• 1827'de Baltimore'da bir damdan makinenin içinden çıkan adamı gören iki genç ve Edgar Allan Poe'nun 1836'da yazdığı on yedi gözlem
• 1854'te Philadelphia'daki yangın, sırrın açıklanması ve adını bu makineden alan, 30 Eylül 2026'da kapanan Amazon Mechanical Turk

Bölümdeki tarihler ve sözler Windisch (1783), Twiss (1787), Racknitz (1789), Poe (1836), Mitchell (1857) ve Allen (1859) gibi dönem kaynaklarıyla doğrulandı. Doğrulanamayan anlatılar bölümde "aktarılır" diye işaretlendi. Temsili sahneler canlandırmadır.

Bölümü YouTube'da izleyin. Serinin bütün bölümleri kronik sayfasında.