kronik'in Yeni Bölümü Yayında, 45 Günde Yüzde 50 Kazandırıp 11 Günde Çöken Ponzi

OHA!falan'ın tarih belgeseli serisi kronik'in yeni bölümü Ponzi, 1920 yazında Boston'da on binlerce kişinin parasını toplayan Charles Ponzi'nin ve bugün hâlâ onun adıyla anılan düzenin hikâyesini anlatıyor.

Ponzi yatırımcılarına doksan günde yüzde elli kâr vaat ediyor, ödemeyi ise kırk beşinci günde yapıyordu. Kâğıt üzerindeki iş, bir ülkede alınıp başka bir ülkede pula çevrilebilen uluslararası posta cevap kuponuydu. Federal denetçinin sonradan bulduğuna göre şirketin defterlerinde tek bir iş vardı, eski senetleri yeni gelenlerin parasıyla ödemek.

Bölüm, bu düzeni Ponzi'nin icat etmediğini de hatırlatıyor. Yirmi bir yıl önce Brooklyn'de haftada yüzde on kâr vaat eden William Miller'ı gazeteler "Yüzde Beş Yüz Yirmi Miller" diye anmıştı. Düzen ise Ponzi'nin adıyla anıldı.

Bölümde neler var

• 1903'te yirmi bir yaşında Boston'a gelen Ponzi'nin Montreal'deki sahte çek davası ve Atlanta'daki hapis yılları
• Aralık 1919'da yüz elli dolarlık sermayeyle kurulan Securities Exchange Company ve Temmuz 1920'de haftada yaklaşık bir milyon dolara ulaşan para girişi
• Boston Post'un 24 Temmuz manşeti, finans yazarı Clarence Barron'ın sorusu ve New York postane müdürü Patten'in kupon hesabı
• Eski basın sözcüsü William McMasters'ın yazısı, Hanover Trust'ın kapatılması ve Ponzi'nin 12 Ağustos'ta kendini teslim etmesi
• Beş yıllık hapis cezası, Florida'daki arazi satışları, 1934'te sınır dışı edilmesi ve 1949'da Rio de Janeiro'da bir hastanenin yoksullar koğuşunda ölümü

Patten'in hesabına göre Ponzi'nin kazandığı söylenen sekiz milyon dolar için yüz altmış milyon kupon gerekiyordu. Posta Bakanlığı'nın açıkladığı rakama göre 1907'den beri dünyada basılan bütün kuponlar yirmi iki buçuk milyondu. Boston'daki alacaklılar sekiz yılın sonunda her dolarlarının yaklaşık otuz yedi sentini geri alabildi.

Bölümdeki tarihler ve sözler Boston American, New York Times ve Washington Post gibi dönem gazeteleri, Lowell v. Brown (1922) ve Cunningham v. Brown (1924) kararları ile Mitchell Zuckoff'un Ponzi's Scheme (2005) ve Donald H. Dunn'ın Ponzi! (1975) kitaplarıyla doğrulandı. İkincil kaynaklardan aktarılan sözler bölümde "aktarılır" diye işaretlendi. Temsili sahneler canlandırmadır.

Bölümü YouTube'da izleyin. Serinin bütün bölümleri kronik sayfasında.