Shakespeare Siyah Bir Kadındı! Maya Angelou'nun Sözleri Sergiye Dönüştü

William Shakespeare gerçekten siyah bir kadın mıydı? Elbette hayır. Ancak Amerikalı şair ve yazar Maya Angelou, 1985 yılında yaptığı bir konuşmada tam da bunu söylemişti. Angelou'nun sözleri, İngiliz edebiyatının en ünlü yazarlarından biriyle kurduğu kişisel bağın ve eserlerinde kendi yaşamından izler bulmasının çarpıcı bir ifadesiydi.

Bu sözlerin ardındaki hikâye, şimdi ABD'nin başkenti Washington'da açılan bir sergiyle yeniden anlatılıyor. Folger Shakespeare Library tarafından hazırlanan "To Hear Her Speak – Black Women and Shakespeare" adlı sergi, siyah kadınların Shakespeare'in eserleriyle kurdukları ilişkiyi 400 yılı aşkın bir tarih üzerinden inceliyor.

Maya Angelou Neden Böyle Söyledi?

Maya Angelou, 1985 yılında Iowa eyaletinin Cedar Rapids kentinde yaptığı konuşmada, çocukluk yıllarında yaşadığı sessizlik döneminden çıkmasında şiirin oynadığı rolü anlatmıştı. Shakespeare'in Venedik Taciri oyunundaki Portia karakterinin konuşmasını kilisede, bütün topluluğun önünde canlandırmayı hayal ettiğini söylemişti.

Angelou bu hayalini gerçekleştirememiş olsa da Shakespeare'in sözlerinde kendisine ait duygular bulmayı sürdürdü. Özellikle yazarın 29. sonesinde anlatılan yalnızlık, dışlanmışlık ve çaresizlik duygularını kendi deneyimleriyle ilişkilendirdi.

"William Shakespeare siyah bir kadındı" ifadesi de bu düşünceden doğdu. Angelou, Shakespeare'in kendisinden yüzyıllar önce yazdığı dizelerde siyah bir kadın olarak yaşadığı duyguları bulabildiğini anlatıyordu.

The Guardian'ın 18 Ekim 2026 tarihli haberinde ele alınan sergi, Angelou'nun bu yaklaşımının yalnızca kişisel bir deneyim olmadığını gösteren tarihsel malzemeleri bir araya getiriyor.

Shakespeare, Şeker ve Kölelik

Serginin küratörü, Folger Institute Direktörü Patricia Akhimie. İki yılı aşkın araştırmanın ürünü olan sergide yaklaşık 100 tarihî nesne bulunuyor. Fotoğraflar, kitaplar, günlükler, tiyatro afişleri, kostümler ve el yazmaları, siyah kadınların Shakespeare dünyasındaki yerini farklı dönemlerden örneklerle anlatıyor.

Araştırmanın önemli bölümlerinden biri, Shakespeare'in yaşadığı dönemde Londra'nın bütünüyle beyaz bir toplumdan oluştuğu yönündeki yaygın tarihsel algıyı sorguluyor. Akhimie, dönemin Avrupa'sında siyah kadınların varlığına ilişkin yeni araştırmaları serginin merkezine yerleştiriyor.

Ancak araştırmacılar, 18. ve 19. yüzyıllara ait kayıtlarda ciddi boşluklarla karşılaşmış. Akhimie, bu eksiklikleri Atlantik ötesi köle ticaretinin siyah kadınların yaşamlarının belgelenmesi ve korunması üzerindeki etkisiyle ilişkilendiriyor.

Sergide, köle sahibi İngiliz bir ailenin satın aldığı Shakespeare'in First Folio baskısı ile aynı ailenin şeker plantasyonunda zorla çalıştırılan köleleştirilmiş insanlara ilişkin kayıtlar birlikte ele alınıyor. Shakespeare'in büstüyle süslenmiş şeker maşası ve çay kutusu da bu tarihsel bağlantının parçaları arasında bulunuyor.

Böylece Shakespeare'in İngiliz kültürünün simgelerinden birine dönüşmesiyle kölelik ekonomisinin aynı dönemlerde nasıl var olduğunu gösteren belgeler yan yana getiriliyor.

Toni Morrison'dan Lorraine Hansberry'ye

Sergide yalnızca tarihsel belgeler değil, siyah kadın sanatçıların Shakespeare'den yararlanarak ürettikleri eserler de yer alıyor.

Nobel ödüllü yazar Toni Morrison'ın Shakespeare'in Othello oyunuyla ilişkili Desdemona adlı eserine ait el yazısı notları, serginin parçalarından biri. Kölelikten kurtulmuş şair Phillis Wheatley'nin çalışmalarına ilişkin belgeler de ziyaretçilere sunuluyor.

Serginin en farklı bölümlerinden biri, oyun yazarı Lorraine Hansberry'nin oturma odasının yeniden oluşturulduğu alan. Hansberry'nin New York'taki dairesinde çekilmiş 1959 tarihli fotoğraflardan yararlanılarak hazırlanan bu bölümde ziyaretçiler koltuğa oturabiliyor, televizyon ekranındaki arşiv görüntülerini izleyebiliyor ve kitapları inceleyebiliyor.

Ayrıca siyah kadın oyuncuların Shakespeare yorumlarını gösteren videolar, yazı etkinlikleri ve müzik seçkileri bulunuyor. Sesli rehberi ise Bridgerton dizisindeki Lady Danbury karakteriyle tanınan oyuncu Adjoa Andoh seslendiriyor.

Shakespeare'in Sözleri Kimin?

Patricia Akhimie'ye göre Shakespeare'in eserleri, tarih boyunca seslerini duyurmakta zorlanan siyah kadın yazarlar, oyuncular ve düşünürler için kültürel bir ifade alanı oluşturdu. Shakespeare'in geniş kabul gören edebî konumu, bu kadınların kendi düşüncelerini aktarırken yararlanabildikleri bir kaynak oldu.

Serginin adı da Shakespeare'in 130. sonesinden geliyor. Bu sonenin siyah bir kadından esinlenerek yazılmış olabileceği edebiyat araştırmalarında tartışılıyor ancak bu yorum kesinleşmiş bir tarihsel gerçek olarak sunulmuyor.

16 Ekim 2026'da açılan "To Hear Her Speak" sergisi, 2 Mayıs 2027'ye kadar Washington'daki Folger Shakespeare Library'de ücretsiz ziyaret edilebilecek.

Serginin ortaya koyduğu tarih, Shakespeare'in eserlerinin yalnızca İngiliz tiyatrosuna ait olmadığını, farklı dönemlerde dışlanmayla karşılaşan kadınlar tarafından da yeniden yorumlandığını gösteriyor. Maya Angelou'nun yıllar önce dile getirdiği sözler de bu bağlamda, Shakespeare'in kim olduğundan çok, eserlerinde kimlerin kendi hikâyesini bulabildiğiyle ilgili.