İçeriğe atla
Ortada siyah bir küre ve onu çevreleyen simit biçimli parlak bir halka, uzay-zaman ızgarası çizgileri, dönüş okları, pirinç bir usturlap ve arka planda Satürn gezegeni, yırtık kâğıt katmanları. İnsan figürü yok.

Einstein'ın denklemlerine beş boyutlu Kara Satürn çözümü

Amsterdam Üniversitesi'nden kuramsal fizikçi Jay Armas, halka biçimli bir kara deliğin ortasında ikinci bir kara delik barındıran Kara Satürn'ün iki düzlemde birden dönebildiği bir çözüm buldu. Çözüm, iki ayrı kara deliğin beş boyutlu boş uzayda aynı anda mutlak sıfır sıcaklığa ulaşabildiğini gösteren bilinen ilk kesin sonuç.

Can E.ohafalan editörüYayın · 2 dk okuma
Ortada siyah bir küre ve onu çevreleyen simit biçimli parlak bir halka, uzay-zaman ızgarası çizgileri, dönüş okları, pirinç bir usturlap ve arka planda Satürn gezegeni, yırtık kâğıt katmanları. İnsan figürü yok.

Einstein'ın kütle çekimi kuramı, alışılmış kara deliklerden çok daha tuhaf yapılara da kapı aralıyor. ScienceAlert'in aktardığına göre Amsterdam Üniversitesi'nden kuramsal fizikçi Jay Armas, beş boyutlu uzay-zamanda "Kara Satürn" adı verilen yapı için yeni bir matematiksel çözüm buldu. Armas'ın çalışması, arXiv'e yüklenen ve henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş bir ön baskı olarak yayımlandı.

Ortada küre, çevresinde halka

Bildiğimiz kara delikler, ışığın kaçamadığı küresel bölgeler. Ancak genel görelilik, dört boyutlu evrenimizde görülmeyen başka biçimlere de izin veriyor. Uzaya bir boyut daha eklendiğinde Einstein'ın denklemleri simit biçimli, yani halka şeklinde bir olay ufkunun var olmasına imkân tanıyor. Kara Satürn de iki ayrı kara delikten oluşuyor. Ortada küresel bir kara delik ve onu çevreleyen halka biçimli bir kara delik. Halka, kendi kütle çekimiyle çökmemek için dönmek zorunda ve şeklini bu dönüş sayesinde koruyor.

İLGİLİkronik'in Yeni Bölümü Yayında, Einstein'ın Almanya'ya Dönmediği Yıl→

İki düzlemde birden dönüş

Kara Satürn'ün ilk matematiksel tanımı 2007'de yayımlanmıştı, ancak bu modelde iki kara delik yalnızca tek bir düzlemde dönebiliyordu. Beş boyutlu uzay-zamanda ise cisimler aynı anda iki bağımsız düzlemde dönebiliyor. Armas, bu çok daha karmaşık hesabı çözerek her iki kara deliğin de iki düzlemde dönebildiği bir Kara Satürn tanımladı. Fizikçi çalışmasında, "Yüksek boyutlu boşluk kütle çekimindeki kara delik çeşitliliği, dört boyutlu karşılığından daha zengin" diye yazdı.

İkisi birden mutlak sıfırda

Kara deliklerin kütlelerine göre sahip olabilecekleri açısal momentumun bir sınırı var. Bu sınıra ulaşan bir kara delik, Hawking sıcaklığının mutlak sıfıra düştüğü ve Hawking ışınımı yaymadığı "ekstremal" duruma giriyor. Beş boyutta bir kara deliğin olay ufkunu kaybetmeden bu duruma ulaşması için iki düzlemde birden dönmesi gerekiyor. Armas'ın çözümü, Kara Satürn'deki iki kara deliğin de kendi olay ufuklarını koruyarak aynı anda bu duruma ulaşabildiğini gösteriyor. Bu, boş beş boyutlu uzay-zamanda iki ayrı kara deliğin bu durumda bir arada var olabildiğini gösteren bilinen ilk kesin çözüm.

Halka merkezdekini de döndürüyor

İki kara delik mutlak sıfır sıcaklıkta olsa bile tam bir dengeye ulaşamıyor, çünkü denge için dönüşlerinin iki düzlemde de eşleşmesi gerekiyor. Çözümün en ilginç yanı ise kara deliklerin çevrelerindeki uzay-zamanı da sürükleyerek döndürmesi. Bu etki sayesinde çevredeki halka, merkezdeki kara deliğin kendi açısal momentumu olmayan bir düzlemde bile olay ufkunun dönmesine yol açabiliyor. Kara deliklerin nasıl oluştuğuna dair beklenmedik bir başka bulgu da kısa süre önce yayımlanmıştı, Bazı kara delikler patlamayan yıldızlardan doğuyor.

Bu yazı hakkında ifade bırakın

OHA!falan’ı takip edinGünün haberleri, kısa videolar ve özetler her gün sosyal medyada.

OHA!falan Yemek

Bugün ne pişirsem?

Ev yemeği, bugünkü market fiyatıyla

Bütün tarifler

İlginizi çekebilir