İçeriğe atla
Yazısız boş periyodik tablo kartları, aynada yansıyan bir galaksi, karanlık bir toz bulutu, cam bir atom modeli ve laboratuvar tüpleri, yırtık kâğıt katmanları. İnsan figürü yok.

Karanlık maddenin gizli bir periyodik tablosu olabilir

ABD ve Kanadalı fizikçiler, karanlık maddenin tek bir parçacık değil, kendi elementlerine sahip gizli bir parçacık ailesi olabileceğini öne süren kuramsal bir çalışma yayımladı. Modele göre karanlık evrende helyumdan karbona uzanan karanlık elementler, hatta görünmez toz taneleri oluşabilir.

Can E.ohafalan editörüYayın · 2 dk okuma
Yazısız boş periyodik tablo kartları, aynada yansıyan bir galaksi, karanlık bir toz bulutu, cam bir atom modeli ve laboratuvar tüpleri, yırtık kâğıt katmanları. İnsan figürü yok.

Evrendeki maddenin büyük bölümü teleskoplarımıza tamamen görünmez, ama belki de kendi kimyasına sahip. ScienceAlert'in aktardığına göre Kaliforniya Üniversitesi Santa Cruz'dan fizikçi Pouya Asadi liderliğindeki ABD ve Kanadalı bir ekip, karanlık madde için normal elementlerin periyodik tablosunun gölgedeki bir karşılığını öneren kapsamlı bir çalışma yayımladı. Çalışma, henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş bir ön baskı olarak arXiv'e yüklendi.

Beş katlık tesadüf

Karanlık madde, gördüğümüz normal maddeyle orantısız bir kütle çekimi üretiyor ve kütle çekimi etkisine göre evrende normal maddenin yaklaşık beş katı bulunuyor. Bu fark büyük görünse de iki miktarın birbirine bu kadar yakın olması için bilinen bir neden yok. "Madde tesadüfü" olarak bilinen bu sorun, karanlık maddenin doğasını anlamaya çalışan fizikçileri uzun süredir uğraştırıyor. Araştırmacılara göre iki miktarın birkaç kat içinde kalması, görünür ve karanlık maddenin ortak bir kökene sahip olabileceğine işaret ediyor.

Ayna ikiz evren

Ekip, Standart Model'in bir tür "kötü ikizi" olarak görülen Ayna İkiz Higgs kuramını temel aldı. Bu kurama göre karanlık madde tek bir gizemli parçacık değil, bildiğimiz maddenin ayna görüntüsü gibi bütün bir gizli parçacık ve kuvvet ailesi. Araştırmacıların incelediği senaryoda karanlık maddenin büyük kısmını oluşturan karanlık nötronlar, sıradan protonlardan yaklaşık beş kat ağır. Erken evren her birinden kabaca eşit sayıda ürettiyse sonuç beş kat fazla karanlık madde oluyor. Ayna evrende bir fark daha var. Bizim evrenimizin aksine karanlık nötronlar karanlık protonlardan hafif ve kararlı yapı taşları onlar.

Karanlık karbon ve görünmez toz

Hesaplamalara göre bu ayna evren, bildiğimiz elementlerin karanlık sürümlerinden oluşan sınırlı bir katalog üretebilir. Koşullara bağlı olarak karanlık helyum, lityum, berilyum, bor ve hatta karbon oluşabiliyor. Bazı koşullarda karanlık atomların çoğunu karanlık karbon oluşturabiliyor. Buna karşılık evrenimizin en bol elementi olan hidrojen kararsız kalıyor, ancak ağır hidrojen yani döteryum ayakta kalabiliyor. Araştırmacılar daha ağır karanlık elementlerin katılaşabileceğini, hatta kendi karanlık ışıklarıyla etkileşen ve teleskoplara görünmeyen karanlık toz taneleri ve ayna yıldızlar oluşturabileceğini öne sürüyor.

İz nasıl bulunur

Model şimdilik kuramsal. Ancak ekip, karanlık parçacıkların erken evrende ürettiği dalgaların bugün maddenin dağılımında "karanlık akustik salınımlar" adı verilen izler bırakmış olabileceğini ve bu izlerin iki aşamalı bir imza taşıyabileceğini belirtiyor. Gelecekteki parçacık dedektörlerinin de karanlık ve normal madde arasındaki zayıf etkileşimleri yakalayabileceği düşünülüyor. Karanlık madde avında gökyüzü taramaları da önemli ipuçları sunuyor, Euclid uzay teleskobunun ilk büyük veri yayını 900 milyon galaksiyi gösterdi, karanlık maddenin sırrı için 15 bin ipucu bulundu.

Bu yazı hakkında ifade bırakın

OHA!falan’ı takip edinGünün haberleri, kısa videolar ve özetler her gün sosyal medyada.

OHA!falan Yemek

Bugün ne pişirsem?

Ev yemeği, bugünkü market fiyatıyla

Bütün tarifler

İlginizi çekebilir