Sırbistan'da Öğrenciler Vučić'i Sandıkta Yendi, Gözler Avrupa'da

Sırbistan'da yaklaşık iki yıldır devam eden öğrenci protestoları, ülkenin siyasi yönetimini değiştiren bir seçim zaferiyle sonuçlandı. Öğrencilerin desteklediği aday listesi, 25 Ekim Pazar günü yapılan seçimlerde Aleksandar Vučić'in iktidarını sandıkta mağlup etti. Yaklaşık 15 yıldır ülke siyasetinin merkezinde bulunan Vučić yenilgiyi kabul ederken, gözler yeni yönetimin demokratik reformlarına ve Avrupa Birliği'nin tutumuna çevrildi.

The Guardian'da 29 Ekim'de yayımlanan yazısında Belgrade Centre for Security Policy danışma kurulu başkanı Srđjan Cvijić, seçim sonucunu Sırbistan'ın siyasi geleceği açısından değerlendirdi. Cvijić'e göre öğrencilerin başarısı yalnızca bir iktidar değişikliği değil, yıllardır siyasi değişimin mümkün olmadığına inanan toplumun bu düşünceyi aşması anlamına geliyor.

Novi Sad'da 16 kişinin ölümüyle başlayan hareket

Öğrenci hareketinin başlangıcında, Kasım 2024'te Novi Sad'daki tren istasyonunda meydana gelen ve 16 kişinin ölümüne neden olan beton sundurma çökmesi bulunuyor. Felaketin ardından başlayan gösteriler, zamanla hükümetin hesap vermesini isteyen geniş çaplı bir toplumsal harekete dönüştü.

Protestolar sırasında öğrenciler ve aktivistler ağır baskılarla karşılaştıklarını bildirdi. Cvijić'in aktardığına göre gözaltına alınan bazı öğrenciler darbedildiklerini, kadın göstericiler ise polis merkezlerinde soyularak aşağılandıklarını anlattı. Gazetecilerin ve aktivistlerin evlerine yönelik kundaklama saldırıları da yaşandı.

Novi Sad 12 olarak bilinen öğrenci ve aktivist grubu, protestolar sırasında siyasi amaçlı olduğu öne sürülen suçlamalarla yargılandı. Altı kişi ülkeyi terk etmek zorunda kalırken diğer altısı hapis veya ev hapsinde tutuldu. Seçimlerin ardından Sırbistan'da kalan altı kişinin özgürlüğüne kavuştuğu, sürgündekilerin ise ülkelerine dönebileceği belirtiliyor.

Seçim gecesi güvenlik güçlerinin tutumu

Belgrad'da sandıklar kapandığında cumhurbaşkanlığı binası çevresine çevik kuvvet polisleri konuşlandırılmıştı. Muhalif çevrelerde seçim sonuçlarının kabul edilmemesi, usulsüzlükler veya şiddet olayları yaşanması ihtimaline ilişkin endişeler vardı. Ancak Vučić, öğrenci destekli listenin açık üstünlüğü karşısında yenilgiyi kabul etti.

Cvijić, bu kararda güvenlik kurumlarının tutumunun etkili olmuş olabileceğini değerlendiriyor. Seçimlerden birkaç gün önce yüzlerce görevdeki ve emekli polis ile istihbarat yetkilisi, meslektaşlarına hukuka aykırı siyasi emirler yerine anayasaya bağlı kalmaları çağrısında bulunan bir açıklamaya imza atmıştı.

Öğrenci hareketinin başarısı, yüz binlerce kişinin katıldığı gösterilerle şekillendi. Cvijić'e göre uzun süreli protestoların en büyük kazanımlarından biri, iktidarın seçim yoluyla değiştirilemeyeceği düşüncesini ortadan kaldırması oldu.

Avrupa Birliği'nin Vučić politikası sorgulanıyor

Seçim sonucunun ardından tartışmaların merkezinde Avrupa Birliği'nin Sırbistan'a yönelik yaklaşımı bulunuyor. Cvijić, bazı Avrupalı liderlerin demokratik reformları desteklemek yerine Vučić yönetimiyle istikrarlı ilişkiler kurmayı tercih ettiğini savunuyor.

Yazarın aktardığı araştırmaya göre Sırbistan'ın AB üyeliğini destekleyen vatandaşlarının üçte ikisi aynı zamanda Vučić hükümetine karşı çıkıyordu. Cvijić, Brüksel'in Avrupa yanlısı seçmenlerle yeterince güçlü bağlar kuramadığını ve siyasi istikrarı yanlış aktörlerde aradığını öne sürüyor.

Yazıda demokrasi mücadelesinin yalnızca Sırbistan'la sınırlı olmadığı da vurgulanıyor. Cvijić, Gürcistan'dan Marika, Türkiye'den Gökçe ve Belarus'tan Andrei adlı sürgündeki arkadaşlarını anarak başka ülkelerde benzer siyasi mücadeleler veren kişilerin hâlâ ülkelerine dönemediğini hatırlatıyor.

Öğrencilerin seçim zaferi, Sırbistan'da yönetim değişikliğini mümkün kıldı ancak kurumsal dönüşüm henüz tamamlanmadı. Yeni dönemde hukukun üstünlüğünün yeniden sağlanması, medyanın özgürleşmesi ve polis ile istihbarat kurumlarının siyasi iktidardan bağımsız çalışması başlıca reform alanları olarak öne çıkıyor. Avrupa Birliği ile ilişkilerin geleceği de bu dönüşüm sürecinin temel tartışmalarından biri olacak.